Truyền thông bảo tồn: Chiến lược, quy trình và yêu cầu năng lực đối với đội ngũ thực hiện

LỜI NÓI ĐẦU

Đây là một bài viết khá dài, tổng hợp quy trình, phương pháp và cách tiếp cận mà mình thường sử dụng trong quá trình làm truyền thông bảo tồn tại Việt Nam. Những nội dung được chia sẻ không đến từ một nguồn duy nhất mà là kết quả của nhiều năm quan sát, tự trao dồi, thực hành, thử nghiệm và học hỏi trong các dự án và chiến dịch bảo tồn khác nhau. 

Một phần đáng kể trong những gì mình biết ngày hôm nay được hình thành từ việc làm việc cùng tiền bối, các tổ chức, cộng đồng, chuyên gia và đồng nghiệp trong lĩnh vực. Bên cạnh đó là những kiến thức tích lũy từ các chương trình đào tạo chuyên môn, các nghiên cứu và những cuộc trao đổi trong và ngoài nước mà WildAid và các anh chị cấp trên đã từng tạo cơ hội cho mình rất nhiều. Mình không xem đây là một tài liệu toàn diện hay một công thức áp dụng cho mọi trường hợp. Nhưng mình rất hy vọng những điều mình sắp chia sẻ có thể mang đến một góc nhìn tham khảo hữu ích cho những ai đang quan tâm hoặc làm việc trong lĩnh vực truyền thông bảo tồn, muốn tìm hiểu về quy trình xây dựng một chiến dịch truyền thông bảo tồn tại Việt Nam. 

Mặc dù xu hướng truyền thông, hành vi công chúng, cũng như chính sách và thuật toán của các nền tảng mạng xã hội luôn thay đổi theo thời gian, người làm truyền thông bảo tồn tại Việt Nam còn phải thích ứng với những đặc thù về bối cảnh chính trị, thể chế quản lý thông tin và các ưu tiên phát triển của từng giai đoạn. Tuy nhiên, vẫn luôn tồn tại những cơ hội để thu hút sự quan tâm của cộng đồng, nếu hiểu rõ các nguyên tắc cốt lõi của truyền thông, nắm bắt tốt bối cảnh địa phương và không ngừng cập nhật, nâng cao năng lực chuyên môn từng ngày. Mong rằng các bạn sẽ thu hoạch được nhiều thông tin từ bài chia sẻ này. 

ĐỐI TƯỢNG PHÙ HỢP VỚI BÀI VIẾT NÀY

• Những bạn quan tâm và muốn tìm hiểu về lĩnh vực truyền thông bảo tồn.
• Những người mới bắt đầu làm việc trong các tổ chức bảo tồn, môi trường hoặc phát triển cộng đồng và chưa có nhiều kinh nghiệm về truyền thông.
• Các cán bộ dự án, cán bộ truyền thông hoặc sinh viên đang tìm kiếm góc nhìn tổng quan về vai trò và cách thức triển khai truyền thông trong bảo tồn.
• Những người đã có kinh nghiệm làm việc trong ngành, muốn đối chiếu với các cách tiếp cận khác để trao đổi kiến thức và kinh nghiệm. 

I. TRUYỀN THÔNG BẢO TỒN VÀ NỀN TẢNG CẦN CỦA NGƯỜI LÀM TRUYỀN THÔNG

Đầu tiên, ta có thể hiểu đơn giản về truyền thông bảo tồn như sau: 

Truyền thông bảo tồn là hoạt động sử dụng các công cụ truyền thông phù hợp nhằm cung cấp các thông tin cần thiết đến đại chúng để kêu gọi một hành động cụ thể hoặc nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường, động vật hoang dã, tài nguyên thiên nhiên, v.v… 

Tùy theo mỗi giai đoạn khác nhau, sẽ có các công cụ khác nhau để thực hiện. Do đó, một người làm truyền thông tốt theo mình cần là người có đủ các kỹ năng, kiến thức và phẩm chất sau để làm truyền thông trong bảo tồn:

VỀ KIẾN THỨC TRUYỀN THÔNG TRONG BẢO TỒN, CẦN NẮM:

1. Kiến thức về truyền thông và marketing (communications, marketing, digital communications & digital marketing, M&E, design, …)
2. Kiến thức về bảo tồn (đa dạng sinh học, sinh thái, mối quan hệ giữa các loài, động vật hoang dã và loài ưu tiên bảo tồn, tình trạng bảo tồn, môi trường, xung đột giữa nhu cầu phát triển và bảo tồn v.v..)
3. Kiến thức về chính sách, pháp luật trong nước và quốc tế khi thực hiện các hoạt động (Vd: Các công ước và cam kết quốc tế CITES, CBD, Luật Đa dạng sinh học, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Lâm nghiệp, Bộ luật Hình sự – các tội phạm về môi trường, động vật nguy cấp, Nghị định 84/2021/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 06/2019, Nghị định 160/2013/NĐ-CP, Nghị định 64/2019/NĐ-CP v.v…)
4. Kiến thức về đối tượng mục tiêu và văn hóa đại chúng
5. Kiến thức về tâm lý học xã hội và các công cụ SBCC (Social and Behavior Change Campaign) cập nhật theo từng giai đoạn (bởi thị trường và tâm lý xã hội sẽ luôn thay đổi nên chúng ta không thể mãi chỉ bám vào các khung hay kiến thức cũ để làm)
6. Các quy định pháp lý mà một tổ chức bảo tồn (NGO/NPO) cần tuân thủ, đặc biệt nghị định 58/2022. 

VỀ KỸ NĂNG, CẦN CÓ: 

1. Kỹ năng nghiên cứu và thu thập thông tin cũng như sử dụng các công cụ nghiên cứu và thu thập thông tin để xây dựng chiến dịch truyền thông có cơ sở logic, khoa học, có khung đánh giá và đo lường tác động cho tất cả các chiến dịch
2. Kỹ năng giao tiếp, teamwork, networking với các đối tác truyền thông khác nhau và các cộng đồng khác nhau.
3. Kỹ năng vận hành các nền tảng đa phương tiện, mạng xã hội, công cụ AIs hỗ trợ phù hợp
4. Kỹ năng viết, biên tập nội dung, kỹ năng kể chuyện (Storytelling)
5. Kỹ năng viết grant để làm nổi bật vai trò của truyền thông trong chương trình bảo tồn. Người viết grant cần chứng minh rằng truyền thông là một can thiệp (intervention) thiết yếu để đạt được mục tiêu bảo tồn, chứ không phải một hoạt động phụ trợ. 
6. Kỹ năng và khả năng sáng tạo.

VỀ PHẨM CHẤT, CẦN:

• Hiểu rõ trách nhiệm xã hội, đảm bảo thông tin trung thực, có lợi cho cộng đồng và môi trường. 
• Tinh thần học hỏi, luôn cập nhật kiến thức về bảo tồn và truyền thông.
• Tư duy khoa học, tôn trọng bằng chứng và dữ liệu, không cố tình tạo con số “đẹp và tốt” chỉ để để làm đẹp báo cáo chiến dịch và thu hút tài trợ. 
• Tính sáng tạo, tìm cách tiếp cận mới để thu hút công chúng. 

Mình cho rằng tất cả những yếu tố nêu trên đều là nền tảng tối thiểu mà một đội ngũ truyền thông trong lĩnh vực bảo tồn cần có. Nếu thiếu bất kỳ yếu tố nào, hiệu quả của chiến dịch có thể bị ảnh hưởng đáng kể, thậm chí dẫn đến thất bại trong việc đạt được các mục tiêu bảo tồn. Ví dụ: 

1. Bạn có thể rất giỏi về truyền thông, marketing hay sáng tạo nội dung, nhưng nếu không hiểu bản chất của vấn đề bảo tồn thì sẽ dễ gặp phải các chỉ trích về chuyên môn, dẫn đến giá trị thông tin mà bạn muốn truyền đạt giảm. Uy tín của tổ chức cũng sẽ bị ảnh hưởng. 
2. Chuyên môn giúp tạo ra giải pháp bảo tồn, nhưng truyền thông mới là cầu nối để những giải pháp đó được thấu hiểu, lan tỏa và nhận được sự đồng hành của xã hội. Nếu thiếu truyền thông, nhiều nỗ lực bảo tồn dù đúng đắn và giá trị đến đâu cũng có nguy cơ bị bỏ qua. Trong thực tế, thành công của một chương trình bảo tồn không chỉ phụ thuộc vào những gì được thực hiện trên thực địa, mà còn phụ thuộc vào khả năng kết nối những giá trị đó với công chúng. 
3. Một người làm truyền thông tốt không chỉ tạo ra nội dung mà còn phải chứng minh được tác động họ làm. Đặc biệt khi làm việc với donor, khả năng chứng minh hiệu quả truyền thông là rất quan trọng, nó không chỉ đơn giản là lượt views, clicks, reach, post engagement v.v… 
4. Một tổ chức rất mạnh về funding, kỹ năng, kiến thức nhưng không có khả năng sáng tạo, thấu hiểu tâm lý xã hội, thiếu sự trung thực sẽ chỉ như một nơi “tiêu tiền” vào các “thông điệp trống rỗng”, các lượt views, tương tác “ảo”, niềm tự hào ảo để báo cáo với nhà tài trợ mà không thực sự mang bất cứ giá trị giáo dục nào. 
5. Một tổ chức có thể có rất nhiều ý tưởng hay, nhưng nếu hướng đến sai đối tượng thì dù đầu tư nhiều nguồn lực đến đâu, chiến dịch cũng chỉ như việc bạn nói rất nhiều nhưng không đến được người cần nghe vậy. 

II. QUY TRÌNH THỰC HIỆN MỘT CHIẾN DỊCH TỪ A-Z: 

BƯỚC 1: XÁC ĐỊNH VẤN ĐỀ 

Một ý tưởng tốt thường không đến từ cảm hứng nhất thời mà đến từ quá trình đặt câu hỏi đúng, phân tích đúng vấn đề và hiểu rõ đối tượng mà chiến dịch muốn tác động. 

Chúng ta cần trả lời các câu hỏi chung nhất cho đến cụ thể nhất như: Vấn đề chúng ta cần giải quyết là gì? Vấn đề ta có thể giải quyết là gì? Khả năng chúng ta tới đâu? Nguyên nhân đến từ đâu? Ai đang góp phần tạo ra vấn đề? Những người sẽ ủng hộ chiến dịch này nếu chúng ta thực hiện, đối tượng hướng đến, nhóm đối tượng có thể gây ảnh hưởng (tích cực lẫn tiêu cực) v.v… 

Công cụ tham khảo: Để quá trình brainstorming và phát triển ý tưởng chiến dịch hiệu quả hơn, các bạn có thể tham khảo bộ tài liệu dưới đây. Đây là một trong những tài liệu mình từng sử dụng để hệ thống hóa suy nghĩ, xác định insight, đối tượng mục tiêu và xây dựng hướng tiếp cận cho chiến dịch. Tùy vào người leader và cách họ tận dụng mà sử dụng tài liệu này để brainstorm để không bị chiếm quá nhiều thời gian hoặc làm brainstorm section bị kéo dài không cần thiết. 

📖 Campaign Planning & Brainstorming Toolkit by MobLab – Phần DEFINE 

BƯỚC 2: TRUY LÙNG INSIGHTS (Nghiên cứu và thu thập thông tin)

Trong quá trình làm việc, mình thường bắt gặp những quan điểm kiểu như:

“Chúng ta đã hiểu đối tượng quá rõ rồi nên không cần nghiên cứu thêm”

“Hoạt động đó hay mà kiểu gì chả có người hưởng ứng, cứ làm thôi”

“Người ta làm truyền thông 0đ còn viral ầm ầm lo gì mà còn phải nghiên cứu với chả nghiên cứu”

Chính vì những giả định đó, rất nhiều chiến dịch bắt đầu bằng việc nghĩ slogan, thiết kế hình ảnh, một ý tưởng hoạt động hay ho, hay một ý tưởng video rồi mới sinh ra các hoạt động phụ khác cho nó “trông giống 1 chiến dịch”, trong khi chưa thực sự hiểu rõ vấn đề mình đang muốn giải quyết và cũng không có một quy trình cụ thể. 

Với mình, đây là nguyên tắc bắt buộc và là bước cần thiết trước khi thực hiện bất cứ chiến dịch truyền thông nào nhưng thường bị xem nhẹ nhiều nhất ở các tổ chức không đánh giá cao chức năng truyền thông hoặc có rất ít ngân sách cho truyền thông. 

Trong khi, trong truyền thông bảo tồn, nghiên cứu không phải là một bước mang tính thủ tục mà là nền tảng quyết định chất lượng của toàn bộ chiến dịch với sự cân đối ngân sách phù hợp, cân chỉnh tầm nhìn phù hợp, cũng là công cụ hỗ trợ mạnh mẽ cho chúng ta trước các câu hỏi về “impact” (tác động) mà các donors đưa ra. Một ý tưởng sáng tạo có thể giúp thu hút sự chú ý “nhất thời”, nhưng chỉ có nghiên cứu tốt mới giúp chiến dịch đi đúng hướng, đúng kênh, có phương pháp thu thập và đo lường hiệu quả. 

Các loại nghiên cứu: 

Tùy vào ngân sách cho chiến dịch/hoạt động, thời gian hoạt động, năng lực tổ chức, đối tượng và kênh truyền thông mà có các loại nghiên cứu khác nhau. Dưới đây là một số loại nghiên cứu để bạn tham khảo. Bạn cần tự đánh giá xem đâu là loại nghiên cứu cần thiết cho chiến dịch của tổ chức mình, có thể sử dụng nhiều loại công cụ khác nhau để hỗ trợ quy trình tìm và đánh giá nghiên cứu như: tính năng AI Deep Research, công cụ CRAAP Test, CASP (Critical Appraisal Skills Programme) v.v… 

• Loại 1 – Báo cáo hiện trạng (Status Reports): Tài liệu nghiên cứu từ các tổ chức bảo tồn mới nhất (3-5 năm đổ lại). Các nguồn đáng tin cậy như: Wildlife Justice Commission, Traffic, WCS, IUCN, …
• Loại 2 – Nghiên cứu khoa học (Scientific Research): Tài liệu nghiên cứu được đăng tải trên các nền tảng học thuật uy tín 3-5 năm gần nhất, có kiến thức mới hoặc kiểm chứng thông tin về vấn đề bảo tồn liên quan đến chủ đề chiến dịch mà bạn thực hiện, có peer-reviews.
• Loại 3 – Báo cáo dự án (Project Reports) và Case Study: Từ các tổ chức đã thực hiện các chiến dịch tương tự để học hỏi từ những gì đã làm được hoặc chưa làm được trước đó. Từ đó, bạn có thể xây dựng khung chiến lược hoàn chỉnh hơn. (Tuy nhiên điều đáng buồn là các loại báo cáo này hiện nay không được chia sẻ chi tiết giữa các tổ chức với nhau hoặc hiếm khi được chia sẻ công khai).
• Loại 4 – Báo cáo truyền thông: Báo cáo tổng quan tình hình Digital Việt Nam, dữ liệu người dùng MXH và xu hướng chung, các kênh truyền thông nổi bật có thị phần người tham gia phù hợp với chiến dịch bạn hướng tới. (Nếu ngân sách bạn không nhiều và chỉ làm chiến dịch ngắn hạn, ở một địa điểm cụ thể có thể cân nhắc dùng hay không dùng loại báo cáo này).
• Loại 5 – Social Listening hoặc Manual Social Listening: 

* Social Listening: là loại báo cáo tốn rất nhiều chi phí (thường dao động $1500-$7000) tùy vào yêu cầu của bạn), chỉ dành cho các chiến dịch có ngân sách cao và nhu cầu tiếp cận dữ liệu cao. Nó giúp theo dõi và thu thập toàn bộ các cuộc thảo luận công khai trên mạng xã hội liên quan đến chủ đề/ từ khóa bảo tồn mà bạn quan tâm tại Việt Nam trong một thời gian cụ thể (trước chiến dịch và sau chiến dịch). Ví dụ: nó có thể cho bạn biết bao nhiêu cuộc thảo luận công khai về mua bán thịt rừng, chân dung người bán, người mua v.v… trước chiến dịch. Sau khi bạn chạy chiến dịch xong, nó cũng có thể giúp bạn đo lường kết quả chiến dịch trên MXH và phân tích cảm xúc (sentiment analysis) sau chiến dịch đó để báo cáo lại với donors. Đơn vị cung cấp dịch vụ Social listening ở Việt Nam có thể kể đến là: YouNet Group, Buzzmetrics (một công ty thành viên YouNet Group),…

* Manual Social Listening: mục đích tương tự như Social Listening nhưng phương pháp thực hiện là do bạn chủ động theo dõi, đọc và phân tích các cuộc thảo luận trên môi trường số bằng phương pháp thủ công. Mặc dù nó sẽ tốn thời gian nhiều hơn và có một vài hạn chế về mặt tiếp cận dữ liệu. Nhưng nó cũng có những lợi ích khác như: bạn có thể tự loại bỏ các data nhiễu (spam), hiểu ngôn ngữ của đối tượng mục tiêu hơn, có thể tiếp cận những không gian thảo luận mà các công cụ Social Listening thông thường khó hoặc không thể thu thập dữ liệu như nhóm Facebook để chế độ riêng tư, nhóm Zalo, cộng đồng Discord, các kênh yêu cầu đăng nhập để thảo luận.. Tuy nhiên, việc tham gia và theo dõi các nhóm kín cần tuân thủ các nguyên tắc về đạo đức nghiên cứu, quyền riêng tư và quy định của cộng đồng. Mục tiêu là quan sát để hiểu đối tượng, không phải thu thập hoặc sử dụng thông tin cá nhân của thành viên. 

• Loại 6 – Báo cáo tự tổng hợp từ các nguồn báo chí hoặc từ các cơ quan chính phủ: Loại báo cáo bạn tự thu thập và tổng hợp các bài báo chí, báo cáo gần nhất về chủ đề/vấn nạn liên quan đến chiến dịch để xem xu hướng báo chí và xu hướng các trường hợp vi phạm. Ví dụ: có bao nhiêu bài báo đưa tin về các vụ vi phạm bán rùa tràn lan trên đường phố trong năm 2025? Tình trạng diễn ra được ghi nhận thường tập trung ở các khu vực nào? Tình trạng đưa tin về chủ đề này? Báo cáo từ các bộ ban ngành v.v.. Tuy nhiên, hiện nay loại báo cáo này sẽ có phần nào bị hạn chế do sự thay đổi trong cơ cấu báo chí và kế hoạch sáp nhập các bộ ban ngành gần đây tại Việt Nam.
• Loại 7 – Interview (Phỏng vấn sâu) và Survey (Khảo sát): Trong thực tế bảo tồn, Interview và Survey thường được sử dụng bổ trợ cho nhau và nên được thực hiện định kỳ trong suốt vòng đời của dự án để theo dõi sự thay đổi, kiểm chứng các giả định và cập nhật hiểu biết về đối tượng mục tiêu, đặc biệt phù hợp với các chiến dịch có mục tiêu dài hạn hoặc chiến dịch tại một khu vực cụ thể. Interview giúp khám phá insight, hiểu sâu nguyên nhân của vấn đề cũng như các động lực và rào cản hành vi. Trong khi đó, Survey giúp kiểm chứng những insight này trên quy mô lớn hơn, đồng thời cung cấp các dữ liệu định lượng để đo lường mức độ nhận thức, thái độ và hành vi, sự thay đổi của cộng đồng. Một chiến dịch truyền thông thay đổi hành vi hiệu quả thường được xây dựng dựa trên sự kết hợp của cả hai phương pháp, thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm hoặc giả định chủ quan của tổ chức hoặc cá nhân.

📖 Tài liệu hỗ trợ quy trình cho bước này bạn có thể tham khảo thêm tại: MobLab CA Module 2 Sense

BƯỚC 3: MỞ KHÓA Ý TƯỞNG

Sau khi đã hiểu vấn đề và hiểu đối tượng, chúng ta mới bắt đầu tiến vào bước sáng tạo để tìm ra càng nhiều ideas càng tốt “trong khả năng” đã biết trước. Có 2 cách để tìm kiếm ý tưởng:

• Cách 1: Tìm một Creative Agency để hợp tác, đồng hành và phát triển ý tưởng. Tùy vào khả năng tài chính, mối quan hệ và khả năng đàm phán, bạn có thể nhận được sự hỗ trợ từ việc tư vấn chiến lược, phát triển Big Idea cho đến triển khai toàn bộ chiến dịch. Bạn có thể tìm và nghiên cứu các Agency phù hợp tại đây: Vietnam & Global Agency Network. Tuy nhiên, dù lựa chọn thuê hay hợp tác với agency, tổ chức vẫn phải giữ vai trò dẫn dắt về mặt chuyên môn để đảm bảo mọi ý tưởng truyền thông đều phục vụ đúng mục tiêu bảo tồn. Agency có thể giỏi về sáng tạo và triển khai, nhưng tổ chức mới là bên hiểu rõ nhất bối cảnh, đối tượng mục tiêu, những giá trị cốt lõi cần được truyền tải cũng như những thông điệp không nên truyền tải. Điều quan trọng cần ghi nhớ là: bảo tồn không phải là hoạt động tiếp thị sản phẩm. Chúng ta không bán một món hàng, mà đang lan tỏa một thông điệp; không tìm cách khiến công chúng mua một thứ gì đó (trừ khi là chiến dịch gây quỹ), mà mong muốn họ thay đổi nhận thức, thái độ hoặc thực hiện những hành động cụ thể vì mục tiêu bảo tồn. Chính vì vậy, mọi hoạt động truyền thông cần được định hướng bởi tác động xã hội mong muốn, chứ không chỉ bởi mức độ sáng tạo hay khả năng thu hút sự chú ý. Khi làm với Agency, các bạn nên cố gắng cân bằng điều này mà vẫn để cho họ có không gian để phát triển ý tưởng.
• Cách 2: Tự brainstorm ideas. Đây là cách được nhiều tổ chức bảo tồn áp dụng, đặc biệt khi ngân sách còn hạn chế hoặc khi đội ngũ dự án đã có hiểu biết khá sâu về vấn đề và đối tượng mục tiêu. Hãy tập hợp những người có góc nhìn khác nhau như team truyền thông, team gây quỹ, team chương trình, team interns v.v… Mục tiêu của giai đoạn này là tạo ra càng nhiều ý tưởng càng tốt mà chưa đánh giá đúng sai hay tính khả thi của ý tưởng. Mình sẽ viết một bài chi tiết hơn về quy trình brainstorm mà mình thường ứng dụng nếu bạn có yêu cầu. Tuy nhiên, bạn cũng có thể tham khảo tài liệu sau của MobLab để tận dụng các tools của họ trong quá trình brainstorm ý tưởng này: MobLab CA Module 3 Create. 

BƯỚC 4: CHẤM DỨT NHỮNG GIẤC MƠ

Sau quá trình brainstorming, chúng ta thường thu được rất nhiều ý tưởng khác nhau. Ở giai đoạn này, điều quan trọng là phải đánh giá và sàng lọc một cách khách quan để lựa chọn những ý tưởng có tiềm năng nhất, phù hợp với mục tiêu, đối tượng mục tiêu và nguồn lực hiện có để phát triển thành chiến dịch. 

Những ý tưởng chưa phù hợp với bối cảnh hiện tại nhưng vẫn có giá trị nên được lưu giữ như một nguồn tài nguyên cho các chiến dịch trong tương lai. Ngược lại, những ý tưởng thiếu tính khả thi hoặc không đóng góp trực tiếp vào mục tiêu chiến dịch cần được mạnh dạn loại bỏ. Đây đôi khi là quyết định không dễ dàng, đặc biệt với những ý tưởng mà đội ngũ đã dành nhiều tâm huyết, nhưng sự thành công của chiến dịch phụ thuộc vào việc lựa chọn đúng ý tưởng, chứ không phải giữ lại ý tưởng ta tâm đắc nhất. 

BƯỚC 5: HOÀN THIỆN, KIỂM CHỨNG VÀ HOÀN THIỆN

Sau khi lựa chọn được ý tưởng phù hợp, chúng ta sẽ bắt đầu phát triển ý tưởng thành một chuỗi các sản phẩm và hoạt động truyền thông cụ thể từ thông điệp, hình ảnh, nội dung, video và kế hoạch triển khai. 

Trước khi đưa chiến dịch ra công chúng, nên thực hiện các thử nghiệm ở quy mô nhỏ và kín để đánh giá mức độ phù hợp và hiệu quả của ý tưởng. Việc thử nghiệm có thể được thực hiện thông qua các cuộc thảo luận kín như: phỏng vấn nhóm, phỏng vấn nhanh, khảo sát một nhóm đối tượng đại diện. 

Mục tiêu của bước này là để:

• Kiểm tra xem đối tượng có hiểu đúng thông điệp hay không.
• Đánh giá mức độ hấp dẫn và khả năng ghi nhớ của ý tưởng, thiết kế, màu sắc, moodboard, art direction, câu chuyện từ storyboard video, v.v…
• Phát hiện các điểm chưa phù hợp để điều chỉnh. 
• Giảm rủi ro trước khi đầu tư nguồn lực cho triển khai quy mô lớn.
• Kiểm chứng ngân sách dự kiến và thực tế báo giá của các bên cung cấp (nếu có)
• Kiếm chứng timeline dự kiến và thực tế từ các bên cung cấp (nếu có)
• v.v… 

Nếu tổ chức bạn có ngân sách mạnh, chiến dịch dự định thực hiện ở quy mô lớn, bạn muốn làm mọi thứ chuẩn xác, bạn có thể cân nhắc tìm đến các đơn vị cung cấp các dịch vụ như Concept Testing, Message Testing, Creative Testing, FGD, IDI, Audience Research, Behavioral Insight Research để họ giúp bạn đánh giá mức độ phù hợp, khả năng tiếp nhận thông điệp và tiềm năng tạo ra thay đổi hành vi trước khi triển khai chính thức. Các bên cung cấp dịch vụ có thể kể đến như Survey True (chi phí thấp và vừa), Nielsen, Kantar, … 

Hoặc, bạn hoàn toàn có thể tự thực hiện để tối ưu chi phí nhất, tham khảo thêm các công cụ Prototype & Test trong Campaign Accelerator Toolkit của MobLab để hiểu rõ hơn về bước thử nghiệm và hoàn thiện ý tưởng trước khi triển khai chiến dịch tại đây: 📖 MobLab CA Module 4 Prototype & Test và MobLab CA Module 5 Plan 

BƯỚC 6: TRIỂN KHAI, THEO DÕI VÀ ĐIỀU CHỈNH

Sau khi hoàn thiện ý tưởng và các sản phẩm truyền thông, chiến dịch sẽ được triển khai theo kế hoạch hoàn thiện. Tuy nhiên, đây không phải là giai đoạn “cứ theo kế hoạch mà làm”. Trong suốt quá trình thực hiện, cần liên tục theo dõi các chỉ số và phản hồi từ đối tượng và kênh mục tiêu để kịp thời điều chỉnh khi cần thiết. Ví dụ: Hiệu quả của từng kênh truyền thông cần được theo dõi thường xuyên để phân bổ nguồn lực hợp lý. Nếu một kênh đang mang lại kết quả tốt hơn mong đợi, có thể cân nhắc tăng ngân sách, tăng tần suất nội dung, tăng giám sát phản hồi và đầu tư thêm nguồn lực. Ngược lại, nếu một kênh có hiệu quả thấp, cần xem xét điều chỉnh định dạng, nội dung, đối tượng tiếp cận hoặc thậm chí dừng triển khai để tập trung vào những kênh hiệu quả hơn. 

BƯỚC 7: ĐÁNH GIÁ VÀ TỔNG KẾT CHIẾN DỊCH

Sau khi chiến dịch hoàn toàn kết thúc (ít nhất 1-2 tháng), cần dành thời gian đánh giá toàn diện để xác định những gì đã đạt được, những gì chưa đạt được và các bài học kinh nghiệm cho các hoạt động trong tương lai.  

Các phương pháp đánh giá có thể bao gồm: survey, interview, social listening so sánh trước và sau chiến dịch, báo cáo từ các kênh MXH của đối tác hỗ trợ truyền thông (influencers, báo chí, fictionals characters, social fanpages, creator platforms, groups, OOHs, …), báo cáo từ chính kênh của tổ chức (website, microsite, landing page, social media channels, Substack, ứng dụng, wifi marketing v.v…), báo cáo hiện trường và phản hồi từ đối tác. 

Một số câu hỏi bạn cần trả lời như: 

• Chiến dịch có đạt được mục tiêu ban đầu không? 
• Đối tượng mục tiêu có thay đổi nhận thức, thái độ hoặc hành vi không?
• Những hoạt động nào hiệu quả nhất? Vì sao?
• Những hoạt động nào chưa hiệu quả? Vì sao? 
• Kênh truyền thông/nền tảng nào được sử dụng hiệu quả nhất, kênh nào chưa, lý do vì sao?
• Có những bài học nào cần ghi nhận cho các chiến dịch tiếp theo?
• Những insights khác tìm được trong quá trình thực hiện? v.v… 

LỜI KẾT

Mong rằng bài viết đã giúp bạn có thêm nhiều thông tin tham khảo và hình dung rõ hơn về các bước cần thiết để xây dựng một chiến dịch truyền thông bảo tồn. Nếu bạn có bất cứ đóng góp cho bài viết, câu hỏi, hoặc yêu cầu một chủ đề cụ thể, hãy gửi tin nhắn về cho tụi mình tại website Quite A Lens hoặc comment dưới đây, mình sẽ cố gắng phản hồi sớm nhất có thể. 

Cody Robbie